طی روزهای اخیر، خوابگاههای دانشجویان دوره کارشناسی دانشگاهها تا اطلاع ثانوی تعطیل اعلام شده است.
به گزارش سرویس اجتماعی مجله اینترنتی مفید، دلیل رسمی این اقدام، «برگزاری غیرحضوری امتحانات پایان نیمسال اول سال تحصیلی ۱۴۰۵–۱۴۰۴» عنوان شده است. با این حال، در بستر شرایط کنونی ایران در بهمنماه ۱۴۰۴ — پس از اعتراضات به وضعیت اقتصادی و اتفاقات بعدی همچون قطعی اینترنت، گمانهزنیهای متعدد، ناترازی انرژی و تعلیق یا مجازیشدن گسترده مدارس و دانشگاهها — این تصمیم با انتقادات و پرسشهایی نیز مواجه شده است.
تحلیل یک تصمیم
بر اساس اظهارات رمضان رحیمی دشتلویی، عضو کمیسیون آموزش مجلس شورای اسلامی، تعطیلی خوابگاهها «تنها یک جابهجایی فیزیکی نیست؛ بلکه تغییری عمیق در زیست دانشجویی است». این تصمیم در حالی گرفته شده که دانشگاهها نه تنها نقش آموزشی، بلکه مسئولیت حمایت از سلامت روان و انسجام اجتماعی دانشجویان را نیز بر عهده دارند. به گفته وی، دوری ناگهانی از فضای جمعی خوابگاه میتواند حس تعلق و تعاملات اجتماعی ضروری برای رشد فردی و تحصیلی را تضعیف کند.
چالشهای آموزش مجازی و نابرابری زیرساختی
رحیمی دشتلویی با اشاره به نابرابری امکانات آموزشی هشدار داده است: «نمیتوان از دانشجویی که به اینترنت پایدار، فضای مطالعه مناسب و آرامش روانی دسترسی ندارد، انتظار عملکردی مشابه دوران خوابگاه داشت». این مسئله بهویژه در مناطق محروم یا برای دانشجویانی که محیط خانه برای مطالعه مناسب نیست، تشدید میشود. آموزش مجازی بدون پشتوانه زیرساختی و برنامههای حمایتی، به شکاف عدالت آموزشی دامن میزند.
ضرورت بازنگری در شیوه ارزیابی
تغییر ناگهانی به امتحانات مجازی بدون بازتعریف شیوه ارزیابی و آموزش مهارتهای لازم — مانند مدیریت زمان و مطالعه در فضای دیجیتال — میتواند به افزایش اضطراب تحصیلی و افت کیفیت یادگیری بینجامد. این امر در شرایطی که دانشجویان با ابهامهای متعدد روانی و اجتماعی مواجهند، بار اضافی بر دوش آنان میگذارد.
آثار روانشناختی و جامعهشناختی
دکتر مهدی کریمی بیسانی، روانشناس اجتماعی و مدرس دانشگاه، وی تأکید کرد: «در شرایط بحرانهای چندبعدی — امنیتی، اقتصادی و اجتماعی — خوابگاههای دانشجویی بهعنوان “خردهجهانهای پایدار” عمل میکنند که تا حدی از تلاطم محیط کلان میکاهند. تعطیلی ناگهانی آنها، به ویژه پس از تجربه جنگ و اعتراضات، میتواند به احساس بیپناهی، انزوا و ازدستدادن کنترل بر زندگی بینجامد. این اقدام، نه تنها یک تغییر مکان فیزیکی، بلکه یک “ضعف در تداوم زیست دانشجویی” است که هویت جمعی و شبکههای حمایتی غیررسمی را تضعیف میکند.
از منظر جامعهشناختی، این تصمیم میتواند نشاندهنده اولویتیابی مدیریت بحران بر اساس ملاحظات امنیتی یا صرفهجوییهای کوتاهمدت باشد، بدون درنظرگرفتن تبعات بلندمدت آن بر انسجام نسل جوان. لذا باید با استفاده از نظرات کارشناسان در جستجوی تصمیم منطقی بود.
او میگوید: وقتی دانشگاه بهعنوان نهاد “سازنده سپهر عمومی” تضعیف میشود، فضای اجتماعی آینده نیز با چالشهای عمیقتری روبهرو خواهد شد.»
تعطیلی خوابگاهها در شرایط کنونی، فراتر از یک تصمیم اداری، آزمونی برای مسئولیتپذیری نهادهای آموزشی در قبال عدالت، سلامت روان و تابآوری اجتماعی است. به گفته رحیمی دشتلویی، «صدای دانشجویان باید شنیده شود» تا شکاف میان سیاستگذاری و واقعیت دانشگاهها عمیقتر نشود.
کارشناسان معتقدند در این شرایط دانشگاهها باید مشاورههای روانشناختی آنلاین و برنامههای حمایت جمعی مجازی را تقویت کنند. همچنین زیرساخت اینترنت و امکانات آموزشی برای دانشجویان مناطق محروم تسهیل شود. شیوههای ارزیابی مجازی با درنظرگرفتن محدودیتهای موجود بازنگری شود. زمان بازگشایی خوابگاهها نیز بهطور شفاف و با مشارکت نمایندگان دانشجویی اعلام گردد.
در نهایت، مدیریت بحران در آموزش باید انسانمحور و مبتنی بر تابآوری روانی-اجتماعی باشد، نه صرفاً تصمیمهایی مقطعی که بار آن بر دمان آسیبپذیرترین گروهها — یعنی دانشجویان — گذاشته میشود.
