آگهی فروش خانه قاجاری ۱۳۵ ساله در تهران/ یک عضو شورا: شهرداری در این موضوعات مجری است!/ «عضو شورای شهر مصوبه‌ای که خودشان تصویب کردند،به یاد ندارد؟»

فرزانه فراهانی: خانه‌های قدیمی پایتخت با معماری خاص و چشم‌نوازی که دارند، علاوه بر اینکه نمادی از هویت، تاریخ، فرهنگ و هنر معماران زبردست کشور به شمار می‌آیند، بناهای باارزشی هستند که قانون هم بر حفظ و نگهداری از آن‌ها تاکید کرده است. تا چندی پیش با قدم زدن در محدوده منطقه ۱۲ تهران، خانه‌های قدیمی با معماری اصیل ایرانی را مشاهده می‌کردید که شما را به روزگار نه چندان‌دور مردمان قبل از خودتان می‌بُرد؛ امروز اما تعداد این خانه‌ها خیلی کمتر از قبل شده است و آپارتمان‌های بلند و بدقواره جای آن خانه‌های آجری را گرفته است.

انتشار آگهی فروش یک خانه قدیمی در محدوده امامزاده یحیی واقع در منطقه ۱۲ تهران در صفحات مجازی، نشان واضح دیگری از بی‌اهمیتی مدیران مدیریت شهری دوره ششم است، از خود شهردار تهران گفته تا مدیران انتسابی‌اش و اعضای شورای شهر تهران.

در تماس مجله اینترنتی مفید با آگهی دهنده این خانه قدیمی قدمت‌دار، مشخص شد خانه قدمتی ۱۳۵ ساله دارد و صاحبانش آن را برای فروش آگهی کرده‌اند و شهرداری هم در جریان فروش این خانه نیست.

سیداحمد علوی عضو و رئیس کمیته گردشگری شورای اسلامی شهر تهران، در خصوص اقدامات مدیریت شهری درباره خانه‌های قدیمی با معماری اصیل و تاریخی پایتخت و شناسایی و نگهداری از این قبیل املاک، به مجله اینترنتی مفید می‌گوید: شهرداری در این موضوعات مجری است و آن کسی که تشخیص می‌دهد ملکی واجد ارزش هست یا نیست، میراث فرهنگی است.

او در پاسخ به اینکه یک ملک قدیمی با چه شرایطی واجد ارزش تلقی می‌شود و وظیفه شما به عنوان رئیس کمیته گردشگری شورای شهر تهران چیست، می‌گوید: بله اما این‌ها در حوزه تخصصی خود وزارت میراث قرار دارد و بر عهده آن‌ها است.

رئیس کمیته گردشگری شورای اسلامی شهر تهران می‌گوید: یک ملک ثبت شده داریم و یک ملک واجد ارزش و قانون مرجع آن را خود وزارت میراث قرار داده است. طبق قانون شهرداری صرفا وقتی که میراث ملکی را به عنوان ملک واجد ارزش معرفی کند، می‌تواند محدودیت‌هایی برای ملک میراثی تعیین کند؛ در غیر اینصورت اگر ما محدودیتی ایجاد کنیم طرف مالک می‌تواند برود و شکایت کند.

وظایفی که قانون درباره بافت تاریخی بر عهده شهرداری گذاشته است!

حمیدرضا آقاباباییان وکیل پایه یک دادگستری، به مجله اینترنتی مفید می‌گوید: من معتقدم شاید این عضو شورای شهر تهران (سیداحمد علوی) بعضی از قوانین و مصوبات شهرداری‌ها را یادش نیست؛ این حرف‌ها محمل قانونی ندارند؛ وقتی قانون دارد شهرداری و شورای شهر را مکلف می‌کند که یک بودجه عمرانی برای این بافتها درنظر بگیرد، اگر شهرداری تکلیفی ندارد و به گفته رئیس کمیته گردشگری شورای شهر “شهرداری فقط مجری است” پس این قانون چیست؟ شهرداری موظف است بر کلیه ساختمان‌ها و سازه‌هایی که در شهر احداث می‌شوند یا وجود دارند، نظارت داشته باشد و ابنیه تاریخی هم جزو این ساختمان‌ها محسوب می‌شوند.

او درباره وظیفه‌ای که قانون برعهده شهرداری و شورای شهر در قبال املاک و ابنیه تاریخی نهاده است، می‌گوید: شهرداری به‌عنوان یکی از بارزترین مصادیق اشخاص حقوقی عمومی، وفق ماده ۳ قانون شهرداری، نهادی است که عهده‌دار اداره امور محلی و تأمین منافع عمومی شهروندان است؛ حفاظت از اماکن تاریخی و فرهنگی برای شهرداری صرفاً یک وظیفه قانونی محدود به قوانین پراکنده نیست، بلکه تعهدی فوق‌قانونی مبتنی بر قانون اساسی، اصول حقوق عمومی و مصلحت نسل‌های حاضر و آینده به‌شمار می‌رود. ایفای صحیح این تکالیف، نقشی اساسی در حفظ هویت شهری، توسعه پایدار و تحقق حقوق فرهنگی شهروندان دارد.

او می‌گوید: اگر همان قانون حمایت از مرمت و احیای بافتهای تاریخی_فرهنگی مصوب سال ۱۳۹۸ را در نظر بگیریم، ماده ۱۴ این قانون تصریح دارد که شهرداریها و شوراهای اسلامی شهرهای دارای بافت تاریخی و فرهنگی مکلف هستند در تصویب بودجه عمرانی سالیانه شهر، بافتهای مذکور را در اولویت قرار بدهند و فقط از این دو مجموعه یاد شده است.

این وکیل پایه یک دادگستری، با اشاره به مبانی قانون اساسی تکالیف شهرداری در حفاظت از اماکن تاریخی و فرهنگی، می‌افزاید: بر اساس اصل ۵۰ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، حفاظت از محیط زیست که نسل امروز و نسل‌های بعد باید در آن حیات اجتماعی رو به رشدی داشته باشند، وظیفه‌ای عمومی تلقی شده است. هرچند این اصل ناظر بر محیط زیست طبیعی است، اما با تفسیر موسع و غایی، محیط زیست فرهنگی و تاریخی شهرها را نیز در بر می‌گیرد. از این رو، شهرداری به‌عنوان نهاد عمومی محلی مکلف است از هرگونه اقدام مخرب نسبت به میراث تاریخی و فرهنگی جلوگیری کند.

ضرورت حساسیت بیشتر شهرداری، شورای شهر و میراث فرهنگی نسبت به ابنیه قدیمی!

علوی در پاسخ به اینکه شما به عنوان نمایندگان مردم شهر تهران در شورای شهر، دسترسی و شناخت بیشتر و بهتری نسبت به منازل قدیمی و تاریخی پایتخت دارید و آیا نباید خانه‌های این چنینی را شناسایی کرده و به میراث اعلام کنید، می‌گوید: چرا حتما؛ ما این را با دوستانمان در میراث هم هماهنگ می‌کنیم که هر جایی که برای شناسایی این املاک، کمک ما را نیاز داشته باشند، ما در کمیته میراث شورای شهر آمادگی داریم که دوستانمان در شهرداری را موظف کنیم همکاری کنند.

رئیس کمیته گردشگری شورای شهر تهران با تایید اینکه بهتر است اعضای شورای شهر تهران به عنوان نمایندگان مردم مواجهه بیشتری با املاک قدیمی و ارزشمند پایتخت داشته باشند تا این خانه‌ها بی‌سر و صدا تخریب نشوند و به فروش نرسند و به چند آپارتمان بلند و بی‌روح تبدیل نشوند، می‌گوید: بله دقیقا همین است و همانطور که گفتم حتما در شهرداری و میراث صحبت می‌کنم؛ تا حالا چنین مسئولیتی در مورد شناسایی خانه‌های قدیمی با معماری خاص و اعلام آن به میراث، بر عهده مدیریت شهری نبوده است اما می‌توانیم اینکار را انجام دهیم.

علوی اینکه یک خانه قدیمی است و ۱۳۰ سال قدمت دارد باعث واجد ارزش بودن آن نمی‌شود، می‌گوید: نه بستگی دارد به شرایطی که میراث برای ثبت یا برای واجد ارزش اعلام کردن دارد. در مناطقی چون ۱۲، ۱۴ و ۲۰ شهر تهران و یک بخش هم در منطقه ۱، اکثر بافت‌های مناطق یاد شده بافت تاریخی یا بافت قدیمی محسوب می‌شوند و ما نمی‌توانیم همه این‌ها را واجد ارزش اعلام کنیم و شرایط و فضایی که دارند را دوستانمان در میراث تعیین کنند و اگر جزو آن شرایط بودند، آنوقت با همکاری میراث آن‌ها را واحد ارزش اعلام کنند و ما هم محدودیت‌های میراثی را روی آن‌ها اعمال کنیم.

رئیس کمیته گردشگری شورای اسلامی شهر تهران، در واکنش به اینکه خیلی از املاک قدیمی ارزشمند به ویژه در یکسال اخیر تخریب شده و توجه چندانی به این قبیل املاک نمی‌شود و الان تعدادشان خیلی کم است، می‌گوید: بهتر است هم شورای شهر تهران، هم شهرداری و هم میراث فرهنگی به طور مشترک با حساسیت بیشتری به ابنیه و خانه‌های قدیمی نگاه کنند.

آقاباباییان درباره تکالیف قانونی شهرداری در قوانین عادی هم می‌گوید: در ماده ۵۵ قانون شهرداری، (مصوب ۱۳۴۴) وظایف متعددی برای شهرداری پیش‌بینی شده است که برخی از آن‌ها به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم با حفاظت از آثار تاریخی و فرهنگی ارتباط دارند و مواردی چون بند ۱ ماده ۵۵: ایجاد و اداره تأسیسات مورد نیاز شهر در راستای منافع عمومی؛ بند ۶ ماده ۵۵: جلوگیری از احداث بناهای غیرمجاز و نظارت بر ساخت‌وسازهای شهری؛ بند ۲۴ ماده ۵۵: حفظ و اداره اموال و دارایی‌های عمومی شهر را دربرمی‌گیرند. 

به گفته وی، وقتی شهرداری قرار است نقشه شهر و تعیین قیمت اراضی شهری را مشخص کند، نهایت دقت را بکار می‌گیرد؛ خب اراضی یا کاربری مسکونی، یا اداری، یا تجاری و یا کاربری فرهنگی دارند و یا فضای سبز هستند؛
مثلا وقتی شهرداری قرار است باغی را تبدیل به مسکونی کند به کمیسیون ماده ۱۰۰ می‌برد و بعد آنجا تغییر کاربری می‌دهد و می‌گوید این کار من است؛ یا وقتی می‌خواهد خیابانی را تعریض کند، می‌آید و مصوبه‌ای را تصویب کرده و املاک افراد را در راستای قانون اراضی مورد نیاز دولت در سال ۱۳۷۰، تصرف می‌کند و می‌گیرد، مثل طرح نواب؛ اما اینجا درباره شناسایی و نگهداری خانه‌ها و ابنیه قدیمی بافت تاریخی می‌گوید نه ربطی به من ندارد.

از ۳۰۰۰ بنای تاریخی تهران فقط ۴۰۰ مورد ثبت شده و بقیه بلاتکلیف است!

علوی یادآور می‌شود: ما الان حجم زیادی املاک (خانه‌های قدیمی و املاک تاریخی) را داریم که واجد شرایط تشخیص داده شدند یا ثبت شدند و هنوز میراث فرهنگی یا خود شهرداری بودجه‌شان نرسیده که این‌ها را مرمت کنند؛ اولویتمان را روی آن‌هایی گذاشته‌ایم که ثبت شده‌اند که بتوانیم برای آن‌ها یک کاری انجام بدهیم و این‌ها را هم حتما با میراث در میان می‌گذاریم که اگر در شناسایی املاک واجد ارزش مشکل دارند، دوستان ما در شهرداری کمکشان کنند.

او در پاسخ به اینکه تعداد املاک ثبت شده که مرمت آن‌ها هنوز بلاتکلیف است چقدر است، می‌گوید: ما در تهران بالای ۳۰۰۰ بنای تاریخی و میراثی داریم که حدود ۴۰۰ تای آن کلا ثبت شده و واجد ارزش است یعنی ۲۶۰۰ تا این از ابنیه هنوز تعیین تکلیف نشدند و این عدد بالایی است و دلیل آن این است که هم مطالعه برای اینکه این ابنیه را ثبت کنند، مطالعه زمان‌بر و پر هزینه‌ای است و هم اینکه مرمت این‌ها هزینه سنگینی می‌برد و دولت هم خیلی اعتبار خاصی برای این مرمت‌ها نگذاشته است.

رئیس کمیته گردشگری شورای اسلامی شهر تهران می‌گوید: ما سعی کردیم در این دوره مالکان بخش خصوصی را ترغیب کنیم با امتیازاتی که در شورا و شهرداری می‌توانستیم به آن‌ها بدهیم؛ مثل اینکه عوارض مرمت را صفر کنیم و اجازه بدهیم کسر پارکینگ نداشته باشند، به کاربری‌های مُجازی مثل گالری، کافه و رستوران اجازه بدهیم بدون اینکه عوارض تجاری بدهند استفاده کنند و در مجموع مزایا را برای مالکان بخش خصوصی میراثی دیده‌ایم ولی طبیعتا این امتیازات هنوز در آن حد نیست که خود صاحبان این املاک بیایند و اعلام و اظهار کنند که این ملک می‌تواند واجد ارزش باشد.

علوی در مورد اینکه آیا از خانه‌ها و ابنیه تاریخی و قدیمی شهر تهران که هنوز شناسایی دقیقی از آن‌ها صورت نگرفته، آماری دارد یا خیر، می‌گوید: نه آماری از این خانه‌ها نداریم.

آقاباباییان می‌گوید: شهرداری به عنوان شخص حقوقی عمومی، تابع اصولی نظیر اصل حاکمیت قانون، اصل مصلحت عمومی، اصل احتیاط و اصل اداره شایسته است. این اصول ایجاب می‌کند که شهرداری حتی در موارد فقدان نص صریح قانونی، از صدور مجوزها یا انجام اقداماتی که منجر به تخریب یا تضعیف هویت تاریخی و فرهنگی شهر می‌شود، خودداری کند.

او می‌افزاید: مهمتر از همه مطالب فوق، شهرداری آمده و در سال ۱۴۰۲ یک دستورالعملی برای حفاظت از بناهای تاریخی، تحت‌عنوان “دوازدهمین لایحه سیاست‌گذاری و فرایند صدور پروانه مرمت، حفظ، احیا و تعیین کاربرد بناهای تاریخی و ارزشمند شهر تهران” و طرح اصلاح مصوبه فرایند صدور پروانه مرمت و احیای کاربرد بناهای شهر تهران را تصویب کرده است؛ نمی‌دانم شاید عضو شورای شهر تهران، مصوبه‌ای که خودشان طرح و تصویب کردند را به یاد ندارد که البته بعید می‌دانم.

۲۳۳۲۳۳