بیماریهای صعبالعلاج مانند سرطان، بیماریهای قلبی-عروقی، دیابت و بیماریهای مزمن تنفسی، نه تنها بار بهداشتی سنگینی بر جوامع تحمیل میکنند، بلکه یکی از اصلیترین عوامل سقوط خانوادهها به چرخه فقر هستند.
به گزارش سرویس اجتماعی مجله اینترنتی مفید، طبق گزارش سازمان بهداشت جهانی در سال ۲۰۲۴، هزینههای مستقیم درمان از جیب، سالانه بیش از ۱۰۰ میلیون نفر را به فقر مطلق میکشاند و حدود ۱۵۰ میلیون نفر را با هزینههای فاجعهبار بهداشتی مواجه میکند؛ یعنی زمانی که هزینههای درمان بیش از ۴۰ درصد ظرفیت پرداخت خانوار (پس از کسر هزینههای ضروری زندگی) باشد.
در کشورهای در حال توسعه، جایی که پوشش بیمهای محدود و ناکافی است، این هزینهها اغلب مستقیماً از جیب خانوادهها پرداخت میشود و منجر به فروش داراییها، قرضگیری با بهره بالا، کاهش مصرف غذا و آموزش کودکان، یا حتی ترک درمان میشود.
مطالعات نشان میدهد که خانوارهای کمدرآمد بیشترین آسیب را میبینند؛ برای مثال، در کشورهای در حال توسعه، درمان بیماریهای مزمن میتواند ۱۰ تا ۵۰ درصد درآمد سالانه خانوار را بلعیده و چرخه فقر-بیماری را تقویت کند: خانوادههای فقیر دسترسی کمتری به پیشگیری دارند، بیماری دیرتر تشخیص داده میشود و هزینهها بیشتر میشود.
وضعیت در ایران
رئیس سابق اداره سرطان وزارت بهداشت میگوید: ۶۸ درصد از مبتلایان به سرطان دچار هزینههای کمرشکن میشوند. هماکنون مردم بیش از ۵۰ درصد هزینههای درمان را از جیبشان پرداخت میکنند.
ظاهرا در ایران، وضعیت بحرانیتر است. گزارشهای سال ۱۴۰۴ (۲۰۲۵-۲۰۲۶) حاکی از آن است که هزینه یک دوره درمان سرطان میتواند به ۹۰۰ میلیون تومان برسد، که حتی با پوشش بیمهای، سهم بیمار (فرانشیز ۳۰ درصدی) حدود ۲۷۰ میلیون تومان است – رقمی که برای بسیاری از خانوادهها فروپاشی اقتصادی است.
صندوق بیماریهای خاص و صعبالعلاج بیمه سلامت، که بیش از ۲.۳ میلیون نفر را پوشش میدهد و ۱۳۰ بیماری را شامل میشود، تلاشی برای کاهش بار است، اما پوشش ناکافی بیمه و افزایش قیمت داروها (تا چند برابر) خانوادههای متوسط و پایین را نابود میکند. دهکهای پایین درآمدی، به ویژه سالمندان و بیماران مزمن، بیشترین آسیب را میبینند؛ جایی که هزینه درمان میتواند چندین سال درآمد خانوار را مصرف کند و منجر به فروش اموال، قرض یا حتی کنار گذاشتن درمان شود.
فقر عمیق
برآوردشده ۶۸ درصد از مبتلایان به سرطان، بهدلیل هزینههای بالای درمان، دچار هزینههای کمرشکن میشوند. کمرشکن، یعنی فرد بیش از یکسوم درآمدش را صرف هزینه درمان کند. سه دهک اول، از پرداخت این هزینهها عاجزند، چرا؟ چون بیشتر هزینهها بهجای بیمهها، از جیب بیماران پرداخت میشود. بیماران مبتلا به سرطان، هر روز فقیرتر میشوند.
این پدیده نه تنها فرد بیمار، بلکه کل خانوار را تحت تأثیر قرار میدهد: کاهش درآمد به دلیل ازکارافتادگی، هزینههای غیرمستقیم مانند حملونقل و مراقبت، و فشار روانی بر اعضای خانواده. در کشورهای در حال توسعه، بیماریهای مزمن سالانه میلیاردها دلار خسارت اقتصادی ایجاد میکنند و فقر را عمیقتر میکنند. کارشناسان تأکید دارند که تقویت پوشش بیمه جهانی (UHC)، یارانه داروهای ضروری، سرمایهگذاری در پیشگیری و تشخیص زودهنگام، و اصلاحات ساختاری در نظام سلامت میتواند این بار را کاهش دهد. بدون این اقدامات، بیماریهای صعبالعلاج همچنان میلیونها خانواده را به سمت فقر سوق خواهد داد و توسعه پایدار را تهدید میکند.
