همه ما تأثیر مثبت یک قطعه موسیقی دلنشین را در بهبود حالوهوای روزمره تجربه کردهایم، اما یافتههای تازه حاکی از آن است که فواید موسیقی میتواند فراتر از یک تأثیر گذرا و سطحی باشد. مطالعهای جالبتوجه که اخیرا در نشریه PLOS Mental Health منتشر شد، نشان میدهد تلفیق موسیقی با روشی به نام «تحریک ضربان شنوایی» میتواند حتی در افرادی که تحت درمان دارویی برای اضطراب بالا قرار دارند نیز مؤثر واقع شود.
این تحقیق پنجرهای به سوی آیندهای امیدوارکننده و کمهزینه در حوزه مراقبتهای سلامت روان گشوده است؛ راهکاری که میتواند برای بسیاری از افرادی که درمانهای متعارف برای آنها کارساز نبوده، نویدبخش باشد.
پژوهشی مبتنی بر صدا
این مطالعه بهصورت یک کارآزمایی بالینی تصادفیشده بر روی ۱۴۴ شرکتکننده که همگی پیش از این با دارو اضطراب خود را مدیریت میکردند، انجام شد. پژوهشگران درصدد بودند تا دریابند آیا استفاده از محرکهای صوتی میتواند اثربخشی درمان را افزایش دهد یا خیر. در این آزمایش، صرفاً از آهنگهای معمولی استفاده نشد، بلکه موسیقیهای خاصی به همراه تحریک ضربان شنوایی (پالسهای ریتمیک و ظریف صوتی که برای تأثیرگذاری بر الگوهای امواج مغزی طراحی شدهاند) برای شرکتکنندگان پخش شد. ایده اصلی این است که این ضربانهای هدفمند میتوانند مغز را تحریک کرده و به تدریج آن را به سوی وضعیتی آرامتر هدایت کنند.
شرکتکنندگان به گروههای مختلف تقسیم شدند و از آنها خواسته شد تا به موسیقی تخصصی حاوی تحریک ضربان شنوایی یا به یک قطعه کنترل متشکل از «نویز صورتی» (نوعی نویز آرامشونده مشابه نویز سفید اما ملایمتر و عمیقتر) برای مدتزمانهای ۱۲، ۲۴ یا ۳۶ دقیقه گوش دهند. نتایج گویا بود: درحالیکه نویز صورتی تأثیر محسوسی نداشت، گروههای درمعرض موسیقی همراه با تحریک ضربان شنوایی، کاهش معناداری در هر دو مؤلفه اضطراب جسمی (مانند لرزش و تپش قلب) و اضطراب شناختی (مانند افکار آشفته و نگرانی) گزارش کردند.
کشف نقطه طلایی
یکی از یافتههای کاربردی این تحقیق، شناسایی «بازه زمانی بهینه» برای گوش دادن بود. اگرچه تمامی جلسات موسیقی مفید بودند، اما مدت زمان ۲۴ دقیقه به عنوان مؤثرترین بازه شناسایی شد. به نظر میرسد ۱۲ دقیقه برای ایجاد تغییر کامل در وضعیت مغزی کافی نیست، درحالیکه ۳۶ دقیقه نیز مزیت اضافهای قابلتوجهی برای توجیه زمان طولانیتر ارائه نمیدهد. بیستوچهار دقیقه، بازهای ایدهآل است؛ آنقدر طولانی که بتواند اثر خود را بگذارد و آنقدر کوتاه که در زمان استراحت ناهار یا سفرهای درونشهری جا شود.
راهی کمهزینه برای مقابله با اضطراب
حتی با وجود درمانهای دارویی و غیردارویی، بسیاری از افراد همواره با سطحی از استرس و اضطراب خفیف دستوپنجه نرم میکنند. آنچه این پژوهش را برجسته میکند، دسترسیپذیری بالقوه آن است. درمانهای سنتی غالباً پرهزینه و زمانبرند و دارودرمانی نیز ممکن است با عوارض جانبی همراه باشد. در مقابل، این روش در آینده میتواند ابزاری درمانی را بهطور مؤثر در دسترس عموم قرار دهد.
پیش از این میدانستیم که موسیقی موجب ترشح دوپامین (هورمون شادی) و کاهش هورمونهای استرسزایی مانند کورتیزول میشود. اکنون به نظر میرسد تقویت این اثر طبیعی با تحریک ضربان شنوایی، میتواند زمینهساز شکلی نوین از «پزشکی دیجیتال» شود که هر فردی تقریباً در هر مکان و با هزینهای ناچیز قادر به استفاده از آن خواهد بود.
بااینحال، پژوهشگران با احتیاط تأکید میکنند که این روش یک راهحل جادویی نیست و نمیتواند جایگزین درمانهای تخصصی یا داروهای تجویزی شود. اما به عنوان یک ابزار مکمل قدرتمند، میتواند در لحظات نیاز به تنظیم هیجانی، کمککننده باشد. در آینده میتوان تصور کرد اپلیکیشنهایی طراحی شوند که این محرکهای صوتی را با نیازهای هر فرد شخصیسازی کنند؛ جهانی که در آن مدیریت اضطراب، شاید به سادگی قرار دادن هدفون و بستن چشمها به مدت بیست دقیقه باشد.
